logo
ՓԱԿԵԼMenu
Օյուբ Տիտիեւ. «Կարեւորը՝ չհանձնվել»

Օյուբ Տիտիեւ. «Կարեւորը՝ չհանձնվել»

Հայտնի ռուս իրավապաշտպան եւ «Ավրորա» համայնքի անդամ Օյուբ Տիտիեւն ղեկավարում էր Չեչնիայի մայրաքաղաք Գրոզնիում գործող «Մեմորիալ» մարդու իրավունքների կենտրոնի տեղի գրասենյակը: Նման գործունեությունը շատ վտանգավոր է այդ տարածաշրջանում. Տիտիեւի գործընկեր Նատալյա Էստեմիրովայի 2009 թ. սպանության գործը մինչեւ օրս չի բացահայտվել:

Մինչեւ փակվելը կազմակերպության՝ Գրոզնիում գտնվող գրասենյակը բազմիցս ենթարկվել է հարձակման, իսկ 2019 թ. Օյուբ Տիտիեւն ինքը դատապարտվեց չորս տարվա ազատազրկման՝ թմրանյութ պահելու համար: Ակտիվիստը եւ առաջատար իրավապաշտպան կազմակերպությունները, այդ թվում՝ Human Rights Watch եւ Amnesty International կազմակերպությունները, կարծում են, որ գործի շարժառիթը քաղաքական է եւ կապված է նրա մասնագիտական գործունեության հետ: Չնայած վտանգներին՝ պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակումից հետո Օյուբ Տիտիեւը շարունակում է իր աշխատանքը: Այժմ նա ապրում է Մոսկվայում: Մենք զրուցել ենք նրա հետ Ռուսաստանում տիրող իրավիճակի, իր նոր նախագծերի եւ քաղաքացիական հասարակության կարեւոր բաղադրիչի մասին: 

– Հիմա ինչի՞ վրա եք աշխատում: 

Ես բազմաթիվ նախագծեր ունեմ: Ծրագրերից մեկը, որի վրա կենտրոնացած եմ հիմա, իրականացվում է «Քաղաքացիական աջակցություն» կոմիտեի հարթակում [խմբ․՝ տարածաշրջանային ռուսական բարեգործական կազմակերպություն, որն օգնում է փախստականներին եւ տեղահանված անձանց]: Այս նախագիծն աջակցություն է տրամադրում Հյուսիսկովկասյան դաշնային շրջանի վեց հանրապետությունների դատապարտյալներին, որոնք հիմնականում իրենց պատիժը կրում են Ռուսաստանի այլ շրջաններում: Նկատի ունեմ Չեչնիայի, Ինգուշեթիայից, Դաղստանի, Կաբարդա-Բալկարիայի, Կարաչայ-Չերքեզիայի եւ Հյուսիսային Օսիայի դատապարտյալներին, որոնք մտնում են Հյուսիսկովկասյան դաշնային շրջանի մեջ: 

Ինչո՞ւ ենք հենց այս շրջանների վրա կենտրոնացած: Քանի որ շատ քիչ դիմումներ են ստացվում կովկասյան հանրապետությունների բանտերից եւ քրեակատարողական հիմնարկներից, դիմումների եւ բողոքների մեծ մասը գալիս է Ռուսաստանի հյուսիսային շրջաններից: Իսկ սրանք այն տարածքներն են, որտեղ վիճակն ամենածանրն է՝ Յակուտսկ, Վլադիմիր, Մորդովիա եւ այլ շրջաններ: Այնտեղ մենք իրավաբանական աջակցություն ենք տրամադրում դատապարտյալներին, նրանց գործերով փաստաբաններ ենք նշանակում: Փորձում ենք հնարավորին չափ շատ օգնել նրանց:

Որպես կովկասյան հանրապետությունների բնիկներ՝ մեզ համար մեծ խնդիր է, քանի որ հաճախ պատիժը կրում ենք մեր շրջանից շատ հեռու: Շատ դատապարտյալներ իրենց պատիժը կրում են հեռու իրենց տնից, ընտանիքից, հարազատներից ու այս պատճառով նրանք բաժանված են իրենց ընտանիքներից: Ընտանիքները չեն կարող շփվել իրենց դատապարտված հարազատների հետ: 

Աշխատանք կա անելու նաեւ զինված հակամարտության գոտիներում մարդու իրավունքների պաշտպանությանը նվիրված մեր նախագծով: Այս աշխատանքը եւս շարունակում եմ, ինչպես նախկինում: Բազմաթիվ այլ [նախագծեր] կան, որոնց մասին չեմ ցանկանում խոսել: Առանձնապես գաղտնիք չկա, բայց հարկ չկա նշելու: 

– Ինչպե՞ս կբնութագրեիք մարդու իրավունքների վիճակն այսօր Ռուսաստանում: 

Անընդհատ, ամեն տարի մեր Պետդուման ամեն օր դակում է այս օրենքները, որոնք ուղղված են իրավապաշտպանների գործունեության դեմ եւ կոչված են հնարավորին չափ շատ խոչընդոտելու նրանց աշխատանքին: Եթե պետությունն ինքն աներ այդ գործը, հանրային իրավապաշտպան կազմակերպությունների կարիք ընդհանրապես չէր լինի: 

Մենք ունենք հանրային պաշտպաններ եւ օմբուդսմեն, յուրաքանչյուր շրջանում գործում են պետությանը ենթակա բազմաթիվ իրավապաշտպան կազմակերպություններ: Եթե նրանք աշխատեին, մեր կարիքը չէր լինի: Բայց ամեն տարի իրավիճակն ավելի ու ավելի է վատանում: Այս 20 տարին, որ աշխատում եմ այս ոլորտում, այդպես է եղել: 

– Ի՞նչն է Ձեզ ուժ տալիս շարունակելու՝ անկախ այս դժվար իրադրությունից: 

Սա, իհարկե, կյանքի նորմ է դարձել: Ոչ այն պատճառով, որ ես ինչ-որ յուրահատուկ անձնավորություն եմ. ես սովորական մարդ եմ: Ես հաճույքով կհրաժարվեի այդ ամենից, եթե չլիներ արդարության այս ծաղրուծանակը, մեր շուրջ տիրող նման բացահայտ անօրինականությունը: Ես նույնիսկ պատահաբար մտա մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտ՝ այդ անիծված պատերազմի եւ մեր աչքի առաջ տեղի ունեցող բազմաթիվ իրավախախտումների պատճառով: Բառացիորեն պատահաբար հանդիպեցի մոսկվացի իրավապաշտպանների՝ իմ ներկա գործընկերներին, եւ մտա այս դաշտ: Հիմա, կարելի է ասել, որ մինչեւ կյանքիս վերջ կապված եմ այս գործին: 

– Որպես պրոֆեսիոնալ իրավապաշտպան-ակտիվիստ՝ ի՞նչ խորհուրդ կտաք մարդկանց, որոնք ցանկանում են փոխել իրավիճակը: 

Ամենակարեւորը, որ մարդիկ ակտիվ լինեն եւ չհիասթափվեն, փորձեն լուծումներ գտնել իրենց խնդիրներին եւ պաշտպանեն իրենց իրավունքները: Դա կարեւոր բաղադրիչ կլինի: Պասիվությունը, «ոչ, ոչ մեկ ինձ չի օգնի, պայքարելն անօգուտ է» այս վարքագիծը ամենավտանգավորն է: 

Եթե ձեր իրավունքները խախտվել են, պետք է պայքարել հանուն արդարության եւ ոչ թե հաշտվել դրա հետ կամ խնդրի լուծումը թողնել հետոյի: Փոփոխությունն ինքն իրեն չի լինի, պետք է պայքարել դրա համար: Իմ կարծիքով, դա ամենակարեւորն է: Իսկ հետո, եթե օգնության կարիք լինի, մարդու իրավունքների պաշտպանները կօգնեն ձեզ: 

Դա կախված է նաեւ տարածաշրջանից: Այստեղ՝ Կովկասում, օրինակ, չեն հավատում, որ անձը կարող է ինչ-որ բան փոխել, ինչ-որ բան շտկել: Կան մարդիկ, որոնք  պարզապես անօգնական են եւ պասիվ: Նրանք ուղղակի այդպիսին են: Բայց կան նաեւ ակտիվ մարդիկ, որոնք պայքարում են: Այս մարդիկ հասնում են [արդյունքի]: Գլխավորը՝ շարունակել պայքարել:

Լուսանկարը՝ Ելենա Աֆոնինա / ՏԱՍՍ, Getty Images